Oczy, uszy, nos
Oczyszczanie nosa dzieci i niemowląt przy pomocy aspiratora
Nos zbudowany jest z dwóch jam nosowych. Od przodu każdą jamę nosa tworzy nozdrze przednie, a od tyłu, poprzez nozdrze tylne, jama nosa łączy się z częścią nosową gardła. Jamy nosowe od wewnątrz pokryte są błoną śluzową. Błona śluzowa jam nosa po każdej stronie pokryta jest rzęskami, które zatrzymują zanieczyszczenia wdychanego przez nos powietrza, usuwając je na zewnątrz. Gdy na błonie śluzowej nosa zgromadzi się zbyt dużo zanieczyszczeń, wówczas rzęski nie są w stanie oczyścić nosa. Należy wówczas pomóc dziecku w usunięciu tych zanieczyszczeń i wykonać oczyszczanie nosa przy użyciu aspiratora pamiętając, że dzieci do około 3-4 roku życia nie potrafią wydmuchiwać nosa. Należy również pamiętać, że dzieci do pierwszego roku życia oddychają niemal wyłącznie przez nos (przez usta oddychają jedynie wtedy, gdy płaczą), nie potrafią jednak wydmuchiwać zalegającej w nosie wydzieliny.
Jama nosowa stanowi część drogi oddechowej i specyficzny rodzaj filtra. Oddychanie przez nos jest najbardziej fizjologiczne, gdyż pozwala na odpowiednie przygotowanie powietrza wdychanego do płuc. Noworodek wykonuje 50, dziecko w wieku szkolnym 25-30, a dorosły 16-20 oddechów na minutę podczas spokojnego oddychania. W czasie jednego wdechu przez nos przeciętnie przepływa około 400-500 cm3 powietrza. Jama nosowa pełni także rolę narządu ogrzewającego, nawilżającego oraz oczyszczającego wdychane powietrze. Nos pełni funkcję klimatyzatora dla organizmu dziecięcego. Odpowiada między innymi za regulację temperatury i wilgotności wdychanego powietrza, dlatego prawidłowe oddychanie musi odbywać się przez nos, a nie przez usta. Regularne oczyszczanie nosa aspiratorem pomaga przywrócić właściwą temperaturę i wilgotność w nosie, co pozwala pozbyć się zatkanego nosa, ciągłego kataru i nieprzyjemnego uczucia suchości w nosie. Umożliwia także przygotowanie powietrza, które jest wdychane do płuc. Wewnątrz nosa błona śluzowa pokryta jest nabłonkiem węchowym, odpowiedzialnym za odczucia węchowe. Jeżeli jest pokryta wydzieliną kataralną lub zanieczyszczeniami lub alergenami, wówczas u dziecka występuje osłabiony smak i powonienie oraz pogorszone samopoczucie.
Brak dbałości o higienę błony śluzowej nosa, a więc zaleganie wydzieliny w nosie może prowadzić, szczególnie u dzieci, do nieodwracalnych zmian, takich jak uszkodzenia powierzchni błony śluzowej i rzęsek, przerostu i obrzęku błony śluzowej, a w efekcie do rozwoju przewlekłego zapalenia. Zmiany te zmniejszają możliwości układu odpornościowego w walce z zakażeniem, którego objawem jest najczęściej katar.
Katar, jako częsta dolegliwość u niemowląt, jest szczególnie groźny u małych dzieci. Zwykle przebiega z objawami ogólnymi, takimi jak podwyższona temperatura ciała, niepokój, płacz, rozdrażnienie. Nawet niewielki obrzęk błony śluzowej nosa u noworodków i niemowląt powoduje całkowitą niedrożność nosa. Może to powodować przede wszystkim problemy z karmieniem, gdyż dziecko musi przerywać ssanie, aby zaczerpnąć powietrza. Dodatkowo oddychanie przez usta powoduje, że dziecko połyka więcej powietrza, doprowadzając do rozdęcia żołądka i jelit oraz wysokiego ustawienia przepony, co dodatkowo może utrudniać oddychanie. Również mała odporność ogólna, niedostatecznie rozwinięta w tym wieku powoduje, że mogą wystąpić powikłania w postaci zapalenia ucha, krtani, oskrzeli i płuc. U dzieci katar, zwłaszcza długo utrzymujący się, może być przyczyną zapalenia zatok przynosowych.
Katar, który pojawia się jako następstwo zapalenia błony śluzowej nosa u niemowląt, w pierwszych miesiącach życia doprowadzić może do poważnych następstw, jak przedłużające się upośledzone przyjmowanie pokarmów, zwłaszcza u niemowląt karmionych piersią, połykanie powietrza, gorączka, wymioty, biegunka, zaburzenia oddychania, aż do napadu bezdechu włącznie. Przewlekły katar może być przyczyną wielomiesięcznych zaburzeń oddychania, często określanych jako sapka. Twarz niemowlęcia przybiera wówczas charakterystyczny wygląd: dziecko ma otwarte usta i porusza rozszerzonymi skrzydełkami nosa, a w nosie powstaje obrzęk błony śluzowej i obfita wydzielina (katar). U dzieci starszych i w wieku szkolnym zapalenie błony śluzowej nosa jest schorzeniem bardzo częstym. Nie wpływa ono na ogólny stan zdrowia, jak u niemowląt, ale także upośledza oddychanie. To z kolei wpływa na senność dziecka w ciągu dnia, brak postępów w nauce i ogólną drażliwość.
Oczyszczanie nosa aspiratorem jest naturalną i fizjologiczną, a także prostą i skuteczną metodą oczyszczania nie tylko nosa, ale i części gardła położonego z tyłu nosa. Albowiem właśnie z części tylnej nosa wydzielina kataralna spływa w kierunku do dróg oddechowych - krtani, tchawicy i oskrzeli wywołując zwłaszcza w nocy wilgotny, mokry kaszel u śpiącego dziecka, budząc je w nocy i nie pozwalając na odpowiedni nocny wypoczynek. Każde dziecko oddychając swobodnie będzie mogło spokojnie myśleć i prawidłowo rozwijać się. Aspiracja wydzieliny nosowej u dziecka może stać się przyjemnym i niekłopotliwym nawykiem higienicznym, jeżeli zastosuje się odpowiednie urządzenie, stosowne do wieku dziecka, delikatne i łatwe w obsłudze. Po oczyszczaniu noska dziecko nie tylko pozbędzie się męczącego kataru, ale będzie się czuło świeżo i lekko. Oczyszczanie nosa przed snem sprawi, że dziecko obudzi się rano wypoczęte i w doskonałym nastroju do zabaw i jedzenia, a także chętne do nauki.
Płukanie nosa u dzieci roztworem wody morskiej, a następnie usunięcie tak rozcieńczonej wydzieliny przy użyciu aspiratora, pomaga złagodzić także objawy kataru wirusowego i bakteryjnego poprzez usunięcie wirusów i bakterii, które są przyczyną przeziębieniowych zapaleń nosa z katarem. Zakażenia te prowadzą do zaburzenia funkcji układu rzęskowego w nosie. Jednocześnie zmienia się charakter wydzieliny, ulega ona wyraźnemu zagęszczeniu i zaleganiu.
Dziecko, nawet nieznacznie zakatarzone, powinno mieć wypłukany nos przed każdą aktywnością fizyczną, aby nos mógł ogrzać, oczyścić i nawilżyć więcej powietrza. Często u zakatarzonych dzieci występują bóle głowy, a także objawy stresu spowodowane tym, że katar uniemożliwia oddychanie przez nos i dziecko zmuszone jest do oddychania przez uchylone usta, powietrzem nieogrzanym, zanieczyszczonym i suchym.
Płukanie nosa roztworem wody morskiej, bogatym w cenne pierwiastki śladowe, powoduje rozmiękczenie i usunięcie zaschniętej wydzieliny ze wszystkich szczelin, co umożliwia dokładne oczyszczenie nosa przez aspirację. Jest to sposób naturalny i prosty, a przy tym niezwykle skuteczny. Już po kilku chwilach dziecko odczuwa wyraźną ulgę. Warto zwrócić uwagę, że nie powoduje to nieprzyjemnych odczuć. Utrzymanie nosa w czystości wymaga regularnego płukania i usuwania wydzieliny, najlepiej dwa razy dziennie, wieczorem przed snem i rano po przebudzeniu. W przypadku przeziębienia można zwiększyć częstotliwość. Jeśli dziecko jest alergikiem uczulonym na pyłki, dobrze jest wykonywać zabieg oczyszczania nosa po powrocie do domu.
Ostry infekcyjny nieżyt nosa częściej występuje u dzieci małych, a więc u niemowląt i noworodków. Obserwuje się wówczas obfitą wydzielinę śluzową lub śluzowo-ropną wypełniającą jamy nosowe i uniemożliwiającą oddychanie. Pojawiają się trudności w oddychaniu i zaburzenia przełykania oraz połykanie powietrza powodujące wysokie ustawienie przepony, co dodatkowo utrudnia oddychanie. U starszych dzieci obrzęk błony śluzowej nosa prawie zawsze obejmuje ujścia zatok, które u dzieci są i tak bardzo wąskie, co sprzyja rozwojowi zapalenia zatok, stwarzając ryzyko powikłań. Te z kolei u dzieci są szczególnie częste, bowiem 50% powikłań zatokowych występuje u dzieci poniżej 5. r. ż.
We wszystkich postaciach alergicznego nieżytu nosa dużą rolę odgrywa profilaktyka, obejmująca unikanie alergenów. Odpowiednio wcześnie zastosowane działania profilaktyczne m.in. płukanie nosa z oczyszczaniem są podstawową metodą przeciwdziałania i zabezpieczają dziecko przed wystąpieniem reakcji alergicznej przez mechaniczne rozrzedzenie zalegającej wydzieliny i usunięcie jej wraz z chorobotwórczymi alergenami. Całkowita eliminacja alergenów wziewnych ze środowiska dziecka często jest niemożliwa, ale zmniejszenie ich stężenia w nosie ogranicza zagrożenie wystąpienia objawów klinicznych alergii. U dzieci uczulonych na alergeny wziewne (kurz, roztocze, pyłki roślin) i cierpiących na katar alergiczny płukanie i oczyszczanie noska złagodzi objawy choroby alergicznej. Spowoduje bowiem usunięcie alergenów z nosa i przez to zahamuje rozwój alergii nosowej.
Do oczyszczania dziecięcego nosa warto stosować odpowiedni nowoczesny sprzęt pod postacią nowoczesnych aspiratorów, takich jak Marimer. Spełnia on oczekiwania m.in. przez możliwość całkowitej sterylizacji, posiadanie bezpiecznej zaokrąglonej końcówki, która zapewnia doskonałą styczność z otworem nosowym i nie stwarza ryzyka krwawienia ani uszkodzenia błony śluzowej nosa. Oczyszczanie nosa u dziecka przy użyciu np. gruszki stwarza bezpośrednie ryzyko uszkodzenia błony śluzowej nosa podczas czyszczenia nosa i zakażenia z powodu braku możliwości jej sterylizacji.
Opracowanie:
dr hab. n. med. Beata Zielnik-Jurkiewicz
Ordynator Oddziału Otolaryngologicznego
Szpitala Dziecięcego przy ul. Niekłańskiej 4/24 w Warszawie
Jama nosowa stanowi część drogi oddechowej i specyficzny rodzaj filtra. Oddychanie przez nos jest najbardziej fizjologiczne, gdyż pozwala na odpowiednie przygotowanie powietrza wdychanego do płuc. Noworodek wykonuje 50, dziecko w wieku szkolnym 25-30, a dorosły 16-20 oddechów na minutę podczas spokojnego oddychania. W czasie jednego wdechu przez nos przeciętnie przepływa około 400-500 cm3 powietrza. Jama nosowa pełni także rolę narządu ogrzewającego, nawilżającego oraz oczyszczającego wdychane powietrze. Nos pełni funkcję klimatyzatora dla organizmu dziecięcego. Odpowiada między innymi za regulację temperatury i wilgotności wdychanego powietrza, dlatego prawidłowe oddychanie musi odbywać się przez nos, a nie przez usta. Regularne oczyszczanie nosa aspiratorem pomaga przywrócić właściwą temperaturę i wilgotność w nosie, co pozwala pozbyć się zatkanego nosa, ciągłego kataru i nieprzyjemnego uczucia suchości w nosie. Umożliwia także przygotowanie powietrza, które jest wdychane do płuc. Wewnątrz nosa błona śluzowa pokryta jest nabłonkiem węchowym, odpowiedzialnym za odczucia węchowe. Jeżeli jest pokryta wydzieliną kataralną lub zanieczyszczeniami lub alergenami, wówczas u dziecka występuje osłabiony smak i powonienie oraz pogorszone samopoczucie.
Brak dbałości o higienę błony śluzowej nosa, a więc zaleganie wydzieliny w nosie może prowadzić, szczególnie u dzieci, do nieodwracalnych zmian, takich jak uszkodzenia powierzchni błony śluzowej i rzęsek, przerostu i obrzęku błony śluzowej, a w efekcie do rozwoju przewlekłego zapalenia. Zmiany te zmniejszają możliwości układu odpornościowego w walce z zakażeniem, którego objawem jest najczęściej katar.
Katar, jako częsta dolegliwość u niemowląt, jest szczególnie groźny u małych dzieci. Zwykle przebiega z objawami ogólnymi, takimi jak podwyższona temperatura ciała, niepokój, płacz, rozdrażnienie. Nawet niewielki obrzęk błony śluzowej nosa u noworodków i niemowląt powoduje całkowitą niedrożność nosa. Może to powodować przede wszystkim problemy z karmieniem, gdyż dziecko musi przerywać ssanie, aby zaczerpnąć powietrza. Dodatkowo oddychanie przez usta powoduje, że dziecko połyka więcej powietrza, doprowadzając do rozdęcia żołądka i jelit oraz wysokiego ustawienia przepony, co dodatkowo może utrudniać oddychanie. Również mała odporność ogólna, niedostatecznie rozwinięta w tym wieku powoduje, że mogą wystąpić powikłania w postaci zapalenia ucha, krtani, oskrzeli i płuc. U dzieci katar, zwłaszcza długo utrzymujący się, może być przyczyną zapalenia zatok przynosowych.
Katar, który pojawia się jako następstwo zapalenia błony śluzowej nosa u niemowląt, w pierwszych miesiącach życia doprowadzić może do poważnych następstw, jak przedłużające się upośledzone przyjmowanie pokarmów, zwłaszcza u niemowląt karmionych piersią, połykanie powietrza, gorączka, wymioty, biegunka, zaburzenia oddychania, aż do napadu bezdechu włącznie. Przewlekły katar może być przyczyną wielomiesięcznych zaburzeń oddychania, często określanych jako sapka. Twarz niemowlęcia przybiera wówczas charakterystyczny wygląd: dziecko ma otwarte usta i porusza rozszerzonymi skrzydełkami nosa, a w nosie powstaje obrzęk błony śluzowej i obfita wydzielina (katar). U dzieci starszych i w wieku szkolnym zapalenie błony śluzowej nosa jest schorzeniem bardzo częstym. Nie wpływa ono na ogólny stan zdrowia, jak u niemowląt, ale także upośledza oddychanie. To z kolei wpływa na senność dziecka w ciągu dnia, brak postępów w nauce i ogólną drażliwość.
Oczyszczanie nosa aspiratorem jest naturalną i fizjologiczną, a także prostą i skuteczną metodą oczyszczania nie tylko nosa, ale i części gardła położonego z tyłu nosa. Albowiem właśnie z części tylnej nosa wydzielina kataralna spływa w kierunku do dróg oddechowych - krtani, tchawicy i oskrzeli wywołując zwłaszcza w nocy wilgotny, mokry kaszel u śpiącego dziecka, budząc je w nocy i nie pozwalając na odpowiedni nocny wypoczynek. Każde dziecko oddychając swobodnie będzie mogło spokojnie myśleć i prawidłowo rozwijać się. Aspiracja wydzieliny nosowej u dziecka może stać się przyjemnym i niekłopotliwym nawykiem higienicznym, jeżeli zastosuje się odpowiednie urządzenie, stosowne do wieku dziecka, delikatne i łatwe w obsłudze. Po oczyszczaniu noska dziecko nie tylko pozbędzie się męczącego kataru, ale będzie się czuło świeżo i lekko. Oczyszczanie nosa przed snem sprawi, że dziecko obudzi się rano wypoczęte i w doskonałym nastroju do zabaw i jedzenia, a także chętne do nauki.
Płukanie nosa u dzieci roztworem wody morskiej, a następnie usunięcie tak rozcieńczonej wydzieliny przy użyciu aspiratora, pomaga złagodzić także objawy kataru wirusowego i bakteryjnego poprzez usunięcie wirusów i bakterii, które są przyczyną przeziębieniowych zapaleń nosa z katarem. Zakażenia te prowadzą do zaburzenia funkcji układu rzęskowego w nosie. Jednocześnie zmienia się charakter wydzieliny, ulega ona wyraźnemu zagęszczeniu i zaleganiu.
Dziecko, nawet nieznacznie zakatarzone, powinno mieć wypłukany nos przed każdą aktywnością fizyczną, aby nos mógł ogrzać, oczyścić i nawilżyć więcej powietrza. Często u zakatarzonych dzieci występują bóle głowy, a także objawy stresu spowodowane tym, że katar uniemożliwia oddychanie przez nos i dziecko zmuszone jest do oddychania przez uchylone usta, powietrzem nieogrzanym, zanieczyszczonym i suchym.
Płukanie nosa roztworem wody morskiej, bogatym w cenne pierwiastki śladowe, powoduje rozmiękczenie i usunięcie zaschniętej wydzieliny ze wszystkich szczelin, co umożliwia dokładne oczyszczenie nosa przez aspirację. Jest to sposób naturalny i prosty, a przy tym niezwykle skuteczny. Już po kilku chwilach dziecko odczuwa wyraźną ulgę. Warto zwrócić uwagę, że nie powoduje to nieprzyjemnych odczuć. Utrzymanie nosa w czystości wymaga regularnego płukania i usuwania wydzieliny, najlepiej dwa razy dziennie, wieczorem przed snem i rano po przebudzeniu. W przypadku przeziębienia można zwiększyć częstotliwość. Jeśli dziecko jest alergikiem uczulonym na pyłki, dobrze jest wykonywać zabieg oczyszczania nosa po powrocie do domu.
Ostry infekcyjny nieżyt nosa częściej występuje u dzieci małych, a więc u niemowląt i noworodków. Obserwuje się wówczas obfitą wydzielinę śluzową lub śluzowo-ropną wypełniającą jamy nosowe i uniemożliwiającą oddychanie. Pojawiają się trudności w oddychaniu i zaburzenia przełykania oraz połykanie powietrza powodujące wysokie ustawienie przepony, co dodatkowo utrudnia oddychanie. U starszych dzieci obrzęk błony śluzowej nosa prawie zawsze obejmuje ujścia zatok, które u dzieci są i tak bardzo wąskie, co sprzyja rozwojowi zapalenia zatok, stwarzając ryzyko powikłań. Te z kolei u dzieci są szczególnie częste, bowiem 50% powikłań zatokowych występuje u dzieci poniżej 5. r. ż.
We wszystkich postaciach alergicznego nieżytu nosa dużą rolę odgrywa profilaktyka, obejmująca unikanie alergenów. Odpowiednio wcześnie zastosowane działania profilaktyczne m.in. płukanie nosa z oczyszczaniem są podstawową metodą przeciwdziałania i zabezpieczają dziecko przed wystąpieniem reakcji alergicznej przez mechaniczne rozrzedzenie zalegającej wydzieliny i usunięcie jej wraz z chorobotwórczymi alergenami. Całkowita eliminacja alergenów wziewnych ze środowiska dziecka często jest niemożliwa, ale zmniejszenie ich stężenia w nosie ogranicza zagrożenie wystąpienia objawów klinicznych alergii. U dzieci uczulonych na alergeny wziewne (kurz, roztocze, pyłki roślin) i cierpiących na katar alergiczny płukanie i oczyszczanie noska złagodzi objawy choroby alergicznej. Spowoduje bowiem usunięcie alergenów z nosa i przez to zahamuje rozwój alergii nosowej.
Do oczyszczania dziecięcego nosa warto stosować odpowiedni nowoczesny sprzęt pod postacią nowoczesnych aspiratorów, takich jak Marimer. Spełnia on oczekiwania m.in. przez możliwość całkowitej sterylizacji, posiadanie bezpiecznej zaokrąglonej końcówki, która zapewnia doskonałą styczność z otworem nosowym i nie stwarza ryzyka krwawienia ani uszkodzenia błony śluzowej nosa. Oczyszczanie nosa u dziecka przy użyciu np. gruszki stwarza bezpośrednie ryzyko uszkodzenia błony śluzowej nosa podczas czyszczenia nosa i zakażenia z powodu braku możliwości jej sterylizacji.
Opracowanie:
dr hab. n. med. Beata Zielnik-Jurkiewicz
Ordynator Oddziału Otolaryngologicznego
Szpitala Dziecięcego przy ul. Niekłańskiej 4/24 w Warszawie
