Skóra
Bezpieczne opalanie – ze słońcem na ty
Mimo że początki upowszechnienia rzetelnej wiedzy o szkodliwym działaniu promieniowania UV na skórę sięgają lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku, to opalona skóra nadal kojarzona jest ze zdrowiem i dobrobytem. O ile jeszcze na początku XX wieku opalenizna była w złym tonie i świadczyła o konieczności pracy na świeżym powietrzu, to wraz z rozwojem ekonomicznym lat powojennych, wydłużaniem się urlopów i modą na zdrowy, aktywny styl wypoczynku, opalona skóra stała się synonimem zdrowia i wyznacznikiem wysokiego statusu ekonomicznego.
Obecnie wiadomo, że praktycznie jedynym korzystnym efektem działania promieniowania UV na skórę człowieka jest synteza witaminy D3, natomiast niekorzystnych objawów wpływu ultrafioletu jest wiele. Często jednak kierujemy się nie tyle obiektywnymi prawdami, co subiektywnymi, indywidualnymi odczuciami. Opalona skóra wielu osobom poprawia nastrój, polepsza wygląd, zwiększa pewność siebie poprzez poprawę samooceny. Już przed wiekami zauważono, że na skutek działania promieni słonecznych dochodzi do przyciemnienia zabarwienia skóry. Opalenizna powstaje przez oddziaływanie na skórę tylko wybranych fragmentów widma światła słonecznego, promieni ultrafioletowych z zakresu UVA i UVB.
Różnice pomiędzy dwoma podstawowymi rodzajami promieniowania UV prezentuj poniższe zestawienie:
Promienie te wywołują w obrębie skóry dwa rodzaje opalenizny. Po pierwsze, tzw. opaleniznę natychmiastową - IPD („immediate pigment darkening”). Uwidacznia się ona bezpośrednio po ekspozycji i zanika w ciągu kilku minut lub kilku godzin. Mechanizm tego zjawiska nie jest w pełni jasny, jednak najprawdopodobniej przyczyną jest utlenienie istniejącej melaniny, zwiększenie wypustek melanosomów, rearanżację melanosomów w obrębie keratynocytów.
Drugi rodzaj opalenizny, jaki można wywołać w obrębie skóry, to tzw. trwała opalenizna - PPD („persistent pigment darkening”), którą częściowo można uzyskać za pomocą UVA, jednak podstawowym wywołującym ją zakresem UV jest promieniowanie UVB. PPD rozwija się w ciągu 48 godzin od ekspozycji. Przetrwała opalenizna różni się w zależności od wywołujących ją promieni. W następstwie działania UVB dochodzi do pobudzenia melanogenezy (pigmentacji), zwiększonej produkcji melaniny i zwiększenia liczby melanosomów oraz ich dystrybucji w obrębie całego naskórka. UVA również pobudza melanogenezę, ale nagromadzenie ziaren melaniny ma miejsce głównie w obrębie warstwy podstawnej. Oba zakresy promieniowania UV mogą powodować pogrubienie warstwy rogowej i całego naskórka, aczkolwiek do niedawna zdolność tę przypisywano wyłącznie UVB. Pobudzenie melanogenezy i zmiany w naskórku odgrywają zasadniczą rolę w ochronie skóry przed oparzeniem słonecznym.
Wobec słońca nie jesteśmy równi! Każdy z nas rodzi się z określonym tzw. kapitałem słonecznym, z którego skóra czerpie w momencie zetknięcia się z promieniowaniem UV. Ten indywidualny czynnik określa typ skóry, tzw. fototyp, od którego zależy podatność na opalanie i możliwość wystąpienia poparzenia słonecznego. Wyróżniamy cztery podstawowe fototypy:
Najważniejsze z nich to:
Niepożądane efekty opalania mogą mieć charakter ostry lub odległy. Ostre objawy niepożądane to rumień i poparzenie słoneczne. Odległe efekty niepożądane to zmiany najtrudniejsze do zaakceptowania, a jednak najlepiej udowodnione. Ponieważ modną opaleniznę chcą uzyskać najczęściej osoby młode, dla których perspektywa 20, czy nawet 5 lat wydaje się bardzo odległa, dlatego rola w uświadamianiu odległych konsekwencji opalania jest ogromna!
Podstawowym zjawiskiem będącym wynikiem częstej ekspozycji na promieniowanie UV jest przedwczesne starzenie się skóry. W latach 80. wprowadzono pojęcie „photoageing”, określające zmiany pojawiające się z upływem lat na skórze w obrębie odsłoniętych, czyli przewlekle poddawanych działaniu światła słonecznego. Większość zmian skórnych powstających z wiekiem jest zależna od przewlekłych ekspozycji na promienie UV. Niektórzy uważają, że w obrębie skóry twarzy zależność ta dotyczy 80% obserwowanych objawów. Zalicza się do nich: zarówno płytkie, jak i głębokie zmarszczki, nierówną powierzchnię skóry, przerost gruczołów łojowych, teleangiektazje (rozszerzenia naczyniowe). Uszkadzający wpływ promieniowania UV na tkankę łączną skóry właściwej znany był od dawna. Powtarzane ekspozycje na nawet niewielkie dawki UVA mogą powodować istotne zmiany również w naskórku: pogrubienie zarówno warstwy rogowej, jak i całego naskórka.
Promieniowanie UV jest podstawowym czynnikiem odpowiedzialnym za zmiany barwnikowe w obrębie skóry: nierównomierna pigmentacja, przebarwienia (posłoneczne plamy, które w obrębie grzbietowych powierzchni rąk określane były mianem plam wątrobowych). W skórze eksponowanej na UV dochodzi do zmian różniących się zarówno ilościowo, jak i jakościowo od obserwowanych w skórze stale chronionej od słońca. Dalszą konsekwencją przewlekłych zmian posłonecznych jest rozwój zmian przednowotworowych typu rogowacenie słoneczne oraz niebarwnikowych nowotworów skóry. W procesach tych dominującą rolę przypisuje się nadal promieniom UVB. Istnieje jednak wiele dowodów na synergistyczne działanie promieni UVA. Promienie UV powodują uszkodzenie DNA komórkowego, indukując w ten sposób nowotwory skóry, zarówno nabłoniaki podstawnokomórkowe jak i czerniaka złośliwego.
Długotrwałe działanie promieniowania przyśpiesza proces fragmentaryzacji włókien kolagenowo-elastynowych, a więc dochodzi do trwałej utraty jędrności i elastyczności skory. Nieodpowiednia pielęgnacja po opalaniu sprzyja powstawaniu wolnych rodników, czyli związków tlenowych, które atakują komórki. Przede wszystkim szkodzi to „produkującym” energię mitochondriom. Równowaga energetyczna skóry ulega zakłóceniu, co prowadzi do szybszego jej starzenia. Konieczny jest wówczas program naprawczy! Jeśli zostanie on wdrożony odpowiednio szybko, to szkody wywołane promieniowaniem UV nie będą tak drastyczne i mogą nawet częściowo się zmniejszyć. W celu złagodzenia skutków zbyt długiej ekspozycji skóry na promienie UV szczególnie polecane jest stosowanie preparatów bezpośrednio po opalaniu. Właściwym jest zastosowanie substancji stabilizujących naturalne właściwości ochronne skóry nadwerężonej przez słońce. Odpowiednio dobrane preparaty powinny łagodzić podrażnienia, koić, intensywnie nawilżać skórę wysuszoną słońcem lub morską wodą. Jeżeli doszło do poparzenia i powstania rumienia posłonecznego, zaleca się stosowanie preparatów o właściwościach chłodzących, dających spieczonej słońcem skórze komfortowe uczucie chłodu i ukojenia. Niezbędne jest wprowadzenie do pielęgnacji posłonecznej substancji pobudzających regenerację skóry, aktywizujących jej metabolizm i dostarczających energii. Odpowiednio opracowany program naprawy skutków nadmiernego opalania to również wprowadzenie substancji neutralizujących już istniejące wolne rodniki (np. witamina E) oraz skuteczna ochrona przed ich powstawaniem.
Unikatowe połączenie substancji działających na tych wszystkich poziomach znajdziemy w preparatach ApiPanten. Jest to seria trzech produktów zawierających propolis (emulsja, pianka, żel). Propolis (kit pszczeli) zastosowany w preparatach z tej serii jest odbiałczony, dzięki czemu ryzyko alergii kontaktowej zostało zminimalizowane, łagodzi zaczerwienienia i koi podrażnienia, wykazuje działanie regenerujące uszkodzone tkanki, poprzez pobudzenie metabolizmu komórkowego. Działa pobudzająco na układ immunologiczny skóry oraz wykazuje pewne właściwości analgetyczne (znieczulające), co jest istotne, jeśli doszło do poparzenia słonecznego. Swoje lecznicze działanie, a przede wszystkim doskonałe właściwości przeciwutleniające propolis zawdzięcza obecności związków fenolowych. Jednym z kwasów fenolowych, wykazujących bardzo silną aktywność przeciwrodnikową, jest kwas kawowy. Dzięki jego obecności ekstrakt z propolisu wykazuje wyższe właściwości przeciwutleniające niż witaminy C i E, uznane za jedne z najsilniejszych antyoksydantów. Kolejnym aktywnym składnikiem w preparatach
ApiPanten jest dekspantenol. Jest to substancja należąca do silnych stymulatorów wzrostu i odnowy komórek - zarówno naskórka, jak i skóry właściwej. Działa łagodząco i zmniejsza odczyn zapalny, wykazuje właściwości antyoksydacyjne i regenerujące w różnych rodzajach uszkodzeń skóry. Dekspantenol działa silnie nawilżająco - ogranicza transepidermalną utratę wody, przez co zmniejsza jej szorstkość i zaczerwienienia, poprawia również miękkość, elastyczność i sprężystość skóry. Łatwo przenika przez naskórek, wchłania się przez barierę warstwy rogowej. Aktywizuje podziały komórek naskórka, łagodzi podrażnienia, chroni skórę przed skutkami nadmiernego działania promieni UV. Stosowany w preparatach nawilża, uelastycznia i wygładza skórę.
Preparaty z serii ApiPanten polecane są do intensywnej pielęgnacji skóry podrażnionej nie tylko przez słońce, ale także suche powietrze, wodę morską czy inne zanieczyszczenia środowiska. Konieczna jest regularna aplikacja preparatów na skórę, a na widoczne efekty nie trzeba będzie długo czekać. Nasza skóra, dzięki systematycznej, odpowiednio dobranej pielęgnacji stanie się jędrna i dobrze napięta, dzięki czemu zyska więcej blasku i zdrowszy wygląd.
Dr nauk med. Barbara Pytrus-Sędłak
Specjalista dermatolog-kosmetolog
Obecnie wiadomo, że praktycznie jedynym korzystnym efektem działania promieniowania UV na skórę człowieka jest synteza witaminy D3, natomiast niekorzystnych objawów wpływu ultrafioletu jest wiele. Często jednak kierujemy się nie tyle obiektywnymi prawdami, co subiektywnymi, indywidualnymi odczuciami. Opalona skóra wielu osobom poprawia nastrój, polepsza wygląd, zwiększa pewność siebie poprzez poprawę samooceny. Już przed wiekami zauważono, że na skutek działania promieni słonecznych dochodzi do przyciemnienia zabarwienia skóry. Opalenizna powstaje przez oddziaływanie na skórę tylko wybranych fragmentów widma światła słonecznego, promieni ultrafioletowych z zakresu UVA i UVB.
Różnice pomiędzy dwoma podstawowymi rodzajami promieniowania UV prezentuj poniższe zestawienie:
Promienie te wywołują w obrębie skóry dwa rodzaje opalenizny. Po pierwsze, tzw. opaleniznę natychmiastową - IPD („immediate pigment darkening”). Uwidacznia się ona bezpośrednio po ekspozycji i zanika w ciągu kilku minut lub kilku godzin. Mechanizm tego zjawiska nie jest w pełni jasny, jednak najprawdopodobniej przyczyną jest utlenienie istniejącej melaniny, zwiększenie wypustek melanosomów, rearanżację melanosomów w obrębie keratynocytów.
Drugi rodzaj opalenizny, jaki można wywołać w obrębie skóry, to tzw. trwała opalenizna - PPD („persistent pigment darkening”), którą częściowo można uzyskać za pomocą UVA, jednak podstawowym wywołującym ją zakresem UV jest promieniowanie UVB. PPD rozwija się w ciągu 48 godzin od ekspozycji. Przetrwała opalenizna różni się w zależności od wywołujących ją promieni. W następstwie działania UVB dochodzi do pobudzenia melanogenezy (pigmentacji), zwiększonej produkcji melaniny i zwiększenia liczby melanosomów oraz ich dystrybucji w obrębie całego naskórka. UVA również pobudza melanogenezę, ale nagromadzenie ziaren melaniny ma miejsce głównie w obrębie warstwy podstawnej. Oba zakresy promieniowania UV mogą powodować pogrubienie warstwy rogowej i całego naskórka, aczkolwiek do niedawna zdolność tę przypisywano wyłącznie UVB. Pobudzenie melanogenezy i zmiany w naskórku odgrywają zasadniczą rolę w ochronie skóry przed oparzeniem słonecznym.
Wobec słońca nie jesteśmy równi! Każdy z nas rodzi się z określonym tzw. kapitałem słonecznym, z którego skóra czerpie w momencie zetknięcia się z promieniowaniem UV. Ten indywidualny czynnik określa typ skóry, tzw. fototyp, od którego zależy podatność na opalanie i możliwość wystąpienia poparzenia słonecznego. Wyróżniamy cztery podstawowe fototypy:
- I-rude włosy, bardzo jasna skóra, niezwykle wrażliwa na działanie słońca
- II-jasne włosy i skóra łatwo ulegająca poparzeniu, zdolna uzyskać jedynie lekką opaleniznę
- III-ciemna karnacja, skóra rzadko ulegająca poparzeniu, dość mocno się opala IV-skóra bardzo ciemna, nigdy nie ulega poparzeniu.
Najważniejsze z nich to:
- rumień
- poparzenia słoneczne
- fotouczulenia
- procesy fotostarzenia skóry
- miejscowa immunosupresja
- zmiany nowotworowe
Niepożądane efekty opalania mogą mieć charakter ostry lub odległy. Ostre objawy niepożądane to rumień i poparzenie słoneczne. Odległe efekty niepożądane to zmiany najtrudniejsze do zaakceptowania, a jednak najlepiej udowodnione. Ponieważ modną opaleniznę chcą uzyskać najczęściej osoby młode, dla których perspektywa 20, czy nawet 5 lat wydaje się bardzo odległa, dlatego rola w uświadamianiu odległych konsekwencji opalania jest ogromna!
Podstawowym zjawiskiem będącym wynikiem częstej ekspozycji na promieniowanie UV jest przedwczesne starzenie się skóry. W latach 80. wprowadzono pojęcie „photoageing”, określające zmiany pojawiające się z upływem lat na skórze w obrębie odsłoniętych, czyli przewlekle poddawanych działaniu światła słonecznego. Większość zmian skórnych powstających z wiekiem jest zależna od przewlekłych ekspozycji na promienie UV. Niektórzy uważają, że w obrębie skóry twarzy zależność ta dotyczy 80% obserwowanych objawów. Zalicza się do nich: zarówno płytkie, jak i głębokie zmarszczki, nierówną powierzchnię skóry, przerost gruczołów łojowych, teleangiektazje (rozszerzenia naczyniowe). Uszkadzający wpływ promieniowania UV na tkankę łączną skóry właściwej znany był od dawna. Powtarzane ekspozycje na nawet niewielkie dawki UVA mogą powodować istotne zmiany również w naskórku: pogrubienie zarówno warstwy rogowej, jak i całego naskórka.
Promieniowanie UV jest podstawowym czynnikiem odpowiedzialnym za zmiany barwnikowe w obrębie skóry: nierównomierna pigmentacja, przebarwienia (posłoneczne plamy, które w obrębie grzbietowych powierzchni rąk określane były mianem plam wątrobowych). W skórze eksponowanej na UV dochodzi do zmian różniących się zarówno ilościowo, jak i jakościowo od obserwowanych w skórze stale chronionej od słońca. Dalszą konsekwencją przewlekłych zmian posłonecznych jest rozwój zmian przednowotworowych typu rogowacenie słoneczne oraz niebarwnikowych nowotworów skóry. W procesach tych dominującą rolę przypisuje się nadal promieniom UVB. Istnieje jednak wiele dowodów na synergistyczne działanie promieni UVA. Promienie UV powodują uszkodzenie DNA komórkowego, indukując w ten sposób nowotwory skóry, zarówno nabłoniaki podstawnokomórkowe jak i czerniaka złośliwego.
Długotrwałe działanie promieniowania przyśpiesza proces fragmentaryzacji włókien kolagenowo-elastynowych, a więc dochodzi do trwałej utraty jędrności i elastyczności skory. Nieodpowiednia pielęgnacja po opalaniu sprzyja powstawaniu wolnych rodników, czyli związków tlenowych, które atakują komórki. Przede wszystkim szkodzi to „produkującym” energię mitochondriom. Równowaga energetyczna skóry ulega zakłóceniu, co prowadzi do szybszego jej starzenia. Konieczny jest wówczas program naprawczy! Jeśli zostanie on wdrożony odpowiednio szybko, to szkody wywołane promieniowaniem UV nie będą tak drastyczne i mogą nawet częściowo się zmniejszyć. W celu złagodzenia skutków zbyt długiej ekspozycji skóry na promienie UV szczególnie polecane jest stosowanie preparatów bezpośrednio po opalaniu. Właściwym jest zastosowanie substancji stabilizujących naturalne właściwości ochronne skóry nadwerężonej przez słońce. Odpowiednio dobrane preparaty powinny łagodzić podrażnienia, koić, intensywnie nawilżać skórę wysuszoną słońcem lub morską wodą. Jeżeli doszło do poparzenia i powstania rumienia posłonecznego, zaleca się stosowanie preparatów o właściwościach chłodzących, dających spieczonej słońcem skórze komfortowe uczucie chłodu i ukojenia. Niezbędne jest wprowadzenie do pielęgnacji posłonecznej substancji pobudzających regenerację skóry, aktywizujących jej metabolizm i dostarczających energii. Odpowiednio opracowany program naprawy skutków nadmiernego opalania to również wprowadzenie substancji neutralizujących już istniejące wolne rodniki (np. witamina E) oraz skuteczna ochrona przed ich powstawaniem.
Unikatowe połączenie substancji działających na tych wszystkich poziomach znajdziemy w preparatach ApiPanten. Jest to seria trzech produktów zawierających propolis (emulsja, pianka, żel). Propolis (kit pszczeli) zastosowany w preparatach z tej serii jest odbiałczony, dzięki czemu ryzyko alergii kontaktowej zostało zminimalizowane, łagodzi zaczerwienienia i koi podrażnienia, wykazuje działanie regenerujące uszkodzone tkanki, poprzez pobudzenie metabolizmu komórkowego. Działa pobudzająco na układ immunologiczny skóry oraz wykazuje pewne właściwości analgetyczne (znieczulające), co jest istotne, jeśli doszło do poparzenia słonecznego. Swoje lecznicze działanie, a przede wszystkim doskonałe właściwości przeciwutleniające propolis zawdzięcza obecności związków fenolowych. Jednym z kwasów fenolowych, wykazujących bardzo silną aktywność przeciwrodnikową, jest kwas kawowy. Dzięki jego obecności ekstrakt z propolisu wykazuje wyższe właściwości przeciwutleniające niż witaminy C i E, uznane za jedne z najsilniejszych antyoksydantów. Kolejnym aktywnym składnikiem w preparatach
ApiPanten jest dekspantenol. Jest to substancja należąca do silnych stymulatorów wzrostu i odnowy komórek - zarówno naskórka, jak i skóry właściwej. Działa łagodząco i zmniejsza odczyn zapalny, wykazuje właściwości antyoksydacyjne i regenerujące w różnych rodzajach uszkodzeń skóry. Dekspantenol działa silnie nawilżająco - ogranicza transepidermalną utratę wody, przez co zmniejsza jej szorstkość i zaczerwienienia, poprawia również miękkość, elastyczność i sprężystość skóry. Łatwo przenika przez naskórek, wchłania się przez barierę warstwy rogowej. Aktywizuje podziały komórek naskórka, łagodzi podrażnienia, chroni skórę przed skutkami nadmiernego działania promieni UV. Stosowany w preparatach nawilża, uelastycznia i wygładza skórę.
Preparaty z serii ApiPanten polecane są do intensywnej pielęgnacji skóry podrażnionej nie tylko przez słońce, ale także suche powietrze, wodę morską czy inne zanieczyszczenia środowiska. Konieczna jest regularna aplikacja preparatów na skórę, a na widoczne efekty nie trzeba będzie długo czekać. Nasza skóra, dzięki systematycznej, odpowiednio dobranej pielęgnacji stanie się jędrna i dobrze napięta, dzięki czemu zyska więcej blasku i zdrowszy wygląd.
Dr nauk med. Barbara Pytrus-Sędłak
Specjalista dermatolog-kosmetolog
