Skóra
Promieniowanie UV a zdrowie skóry
Słońce jest dla wielu symbolem radości i życia. Tymczasem promienie słoneczne mają nie tylko dobroczynne działanie. Nie zdając sobie sprawy z zagrożenia, wystawiamy się na ich działanie nazbyt często i długo. Cierpi przez to nasza skóra (oparzenia i alergie słoneczne, przyspieszone starzenie się skóry, plamy pigmentacyjne, nowotwory skóry) i oczy (zaćma).
Rodzaje promieniowania
Ultrafioletowa część promieniowania słonecznego jest aktywna biologicznie. Dzielimy ją umownie na 3 pasma:
UVC jest promieniowaniem o najkrótszej długości fali, tj. do 290 nm.
Ma najwyższą energię, jest silnie rumieniotwórcze, ale prawie całkowicie pochłaniane przez warstwę ozonową atmosfery i w normalnych warunkach nie dociera na powierzchnię Ziemi.
Promieniowanie UVB, o długości fali od 290 do 320 nm, ma bardzo silne właściwości rumieniotwórcze, wzmaga syntezę barwnika skóry i jest odpowiedzialne za oparzenia skóry.UVA jest promieniowaniem o długości 320-400 nm, jest mniej rumieniogenne, ale za to bardziej barwnikotwórcze od UVB. Ilość UVA docierająca do powierzchni Ziemi jest znacznie większa niż UVB. Wysokie dawki UVA mogą wzmacniać odczyny rumieniowe i zwiększać niekorzystne efekty biologiczne promieniowania UVB.
Ilość promieniowania ultrafioletowego na ziemi
Bardzo aktywne biologicznie promieniowanie UVB, powodujące szybko widoczny efekt oparzenia skóry, jest w znacznej części pochłaniane przez warstwę ozonową w stratosferze (tylko kilka procent dociera do powierzchni Ziemi). Natomiast promieniowanie UVA, w znikomym stopniu osłabiane przez atmosferę, wnika głębiej w skórę i wpływa na system immunologiczny. Dlatego musimy się chronić przed nadmiernymi dawkami promieniowania ultrafioletowego.
Stopień szkodliwości promieniowania UV zależy nie tylko od wielkości dawki UV, ale także od indywidualnej wrażliwości skóry.
Ilość promieniowania ultrafioletowego docierającego do powierzchni Ziemi zależy od:
Wysokości Słońca nad horyzontem, tj. szerokości geograficznej, pory roku i pory dnia. Najsilniejsze promieniowanie dociera do Ziemi w strefie zwrotnikowej, najsłabsze w obszarach polarnych. W Polsce najsilniejsze promieniowanie występuje latem w godzinach południowych. Wysokości nad poziom morza: im wyżej, tym silniejsze promieniowanie – największe wartości indeksu UV występują w Polsce w Tatrach.
Rozpraszania w atmosferze przez aerozole i parę wodną.
Zawartości ozonu w atmosferze; szacunkowo 1% zmiany całkowitego ozonu powoduje zmianę 1,1÷1,3% promieniowania UV. Pochłaniania i odbicia promieniowania przez powierzchnię Ziemi. Stosunek promieniowania odbitego do padającego jest nazywany albedo i wynosi dla lodu i śniegu ok. 0,5, a dla powierzchni roślinnej 0,03. Wpływ albedo zaznacza się najsilniej wysoko w górach (odbicie od skał i śniegu) i nad morzem (odbicie od piasku i wody). Wielkości i rodzaju zachmurzenia - promieniowanie UV jest silnie pochłaniane przez chmury.
Efekty na skórze
Efekt działania promieniowania ultrafioletowego zależy od jego dawki – jednorazowej i sumarycznej. Duże znaczenie odgrywa tu zawód, tryb życia, wiek, a także sposób ubierania się. Skutki biologiczne działania promieniowania ultrafioletowego na skórę obserwuje się bezpośrednio i wkrótce po naświetlaniu, ale mogą one być odległe w czasie.
Bezpośrednią odpowiedzią skóry na promieniowanie UV jest rumień, opalenizna i pogrubienie skóry. Najbardziej znanym, bezpośrednim efektem biologicznego działania promieni UV jest rumień posłoneczny. Należy podkreślić, iż każda postać rumienia jest oparzeniem, czyli zjawiskiem niekorzystnym dla skóry. Jak już wspomniano, w warunkach fizjologicznych rumień jest wynikiem działania głównie promieni UVB. Jednakże długie promienie UV, czyli UVA,
w odpowiednio dużej dawce mogą wpływać na nasilenie reakcji rumieniowej, wywołanej przez promienie rumieniotwórcze.
Photoaging
Odległe niekorzystne zjawiska skumulowanego działania promieniowania słonecznego polegają na szybszym starzeniu się skóry i stymulacji rozwoju jej nowotworów. Długotrwała ekspozycja na UV może powodować wiele niekorzystnych zmian wyglądu skóry, jej struktury i funkcji. Całość tych zmian określa się jako starzenie skóry spowodowane światłem, czyli "photoaging". Skóra narażona na przewlekłe działanie promieni słonecznych staje się szorstka, pogrubiała, nieelastyczna. Tworzą się głębokie zmarszczki i bruzdy oraz trwałe przebarwienia. Szczególnie nasilone zmiany związane z długotrwałą ekspozycją na światło słoneczne można zaobserwować w obrębie odsłoniętej skóry karku u ludzi, którzy ze względów zawodowych przebywają przez długi czas na powietrzu (rolnicy, marynarze). Winę za proces posłonecznego starzenia się skóry przypisywano początkowo głównie promieniowaniu UVB. Obecnie uważa się, że istotną rolę odgrywają również promienie UVA, które oddziałują nie tylko na komórki naskórka, ale wnikają też głębiej, docierają do skóry właściwej, powodując niekontrolowane modyfikacje w naskórku i uszkadzają włókna w skórze właściwej oraz osłabiają mechanizmy odpornościowe.
Ochrona
Jak zabezpieczyć skórę przed negatywnym oddziaływaniem promieni słonecznych?
Należy unikać nadmiernego eksponowania skóry na promieniowanie słonecznei ograniczać przebywanie na słońcu. Dodatkowym przeciwskazaniem do opalania się jest doustna antykoncepcja hormonalna, nasilająca ryzyko powstawania trwałych przebarwień na skórze.
Przed promieniowaniem słonecznym można zabezpieczać się, wybierając ubrania nieodsłaniające dużych partii ciała. Jeśli będą uszyte z naturalnych tkanin – lnu, bawełny, jedwabiu – unikniemy przegrzania. Latem warto sięgnąć po kapelusz: osłoni wrażliwą skórę twarzy, a dobrze dobrany doda również uroku i elegancji. Bardzo ważne jest także zabezpieczanie oczu przed promieniowaniem UV – podczas słonecznych pór roku niezbędne są okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV.
Skórę skutecznie chronią przed promieniowaniem kosmetyki z wysokimi filtrami przeciwsłonecznymi (Intensywny Krem Nawilżający SPF20 IWOSTIN, Krem na dzień SPF 15 IWOSTIN Elixine, Balsam do ust SPF 30).
Rodzaje promieniowania
Ultrafioletowa część promieniowania słonecznego jest aktywna biologicznie. Dzielimy ją umownie na 3 pasma:
- UVC (100-280nm),
- UVB (280-320nm),
- UVA (320-400nm).
UVC jest promieniowaniem o najkrótszej długości fali, tj. do 290 nm.
Ma najwyższą energię, jest silnie rumieniotwórcze, ale prawie całkowicie pochłaniane przez warstwę ozonową atmosfery i w normalnych warunkach nie dociera na powierzchnię Ziemi.
Promieniowanie UVB, o długości fali od 290 do 320 nm, ma bardzo silne właściwości rumieniotwórcze, wzmaga syntezę barwnika skóry i jest odpowiedzialne za oparzenia skóry.UVA jest promieniowaniem o długości 320-400 nm, jest mniej rumieniogenne, ale za to bardziej barwnikotwórcze od UVB. Ilość UVA docierająca do powierzchni Ziemi jest znacznie większa niż UVB. Wysokie dawki UVA mogą wzmacniać odczyny rumieniowe i zwiększać niekorzystne efekty biologiczne promieniowania UVB.
Ilość promieniowania ultrafioletowego na ziemi
Bardzo aktywne biologicznie promieniowanie UVB, powodujące szybko widoczny efekt oparzenia skóry, jest w znacznej części pochłaniane przez warstwę ozonową w stratosferze (tylko kilka procent dociera do powierzchni Ziemi). Natomiast promieniowanie UVA, w znikomym stopniu osłabiane przez atmosferę, wnika głębiej w skórę i wpływa na system immunologiczny. Dlatego musimy się chronić przed nadmiernymi dawkami promieniowania ultrafioletowego.
Stopień szkodliwości promieniowania UV zależy nie tylko od wielkości dawki UV, ale także od indywidualnej wrażliwości skóry.
Ilość promieniowania ultrafioletowego docierającego do powierzchni Ziemi zależy od:
Wysokości Słońca nad horyzontem, tj. szerokości geograficznej, pory roku i pory dnia. Najsilniejsze promieniowanie dociera do Ziemi w strefie zwrotnikowej, najsłabsze w obszarach polarnych. W Polsce najsilniejsze promieniowanie występuje latem w godzinach południowych. Wysokości nad poziom morza: im wyżej, tym silniejsze promieniowanie – największe wartości indeksu UV występują w Polsce w Tatrach.
Rozpraszania w atmosferze przez aerozole i parę wodną.
Zawartości ozonu w atmosferze; szacunkowo 1% zmiany całkowitego ozonu powoduje zmianę 1,1÷1,3% promieniowania UV. Pochłaniania i odbicia promieniowania przez powierzchnię Ziemi. Stosunek promieniowania odbitego do padającego jest nazywany albedo i wynosi dla lodu i śniegu ok. 0,5, a dla powierzchni roślinnej 0,03. Wpływ albedo zaznacza się najsilniej wysoko w górach (odbicie od skał i śniegu) i nad morzem (odbicie od piasku i wody). Wielkości i rodzaju zachmurzenia - promieniowanie UV jest silnie pochłaniane przez chmury.
Efekty na skórze
Efekt działania promieniowania ultrafioletowego zależy od jego dawki – jednorazowej i sumarycznej. Duże znaczenie odgrywa tu zawód, tryb życia, wiek, a także sposób ubierania się. Skutki biologiczne działania promieniowania ultrafioletowego na skórę obserwuje się bezpośrednio i wkrótce po naświetlaniu, ale mogą one być odległe w czasie.
Bezpośrednią odpowiedzią skóry na promieniowanie UV jest rumień, opalenizna i pogrubienie skóry. Najbardziej znanym, bezpośrednim efektem biologicznego działania promieni UV jest rumień posłoneczny. Należy podkreślić, iż każda postać rumienia jest oparzeniem, czyli zjawiskiem niekorzystnym dla skóry. Jak już wspomniano, w warunkach fizjologicznych rumień jest wynikiem działania głównie promieni UVB. Jednakże długie promienie UV, czyli UVA,
w odpowiednio dużej dawce mogą wpływać na nasilenie reakcji rumieniowej, wywołanej przez promienie rumieniotwórcze.
Photoaging
Odległe niekorzystne zjawiska skumulowanego działania promieniowania słonecznego polegają na szybszym starzeniu się skóry i stymulacji rozwoju jej nowotworów. Długotrwała ekspozycja na UV może powodować wiele niekorzystnych zmian wyglądu skóry, jej struktury i funkcji. Całość tych zmian określa się jako starzenie skóry spowodowane światłem, czyli "photoaging". Skóra narażona na przewlekłe działanie promieni słonecznych staje się szorstka, pogrubiała, nieelastyczna. Tworzą się głębokie zmarszczki i bruzdy oraz trwałe przebarwienia. Szczególnie nasilone zmiany związane z długotrwałą ekspozycją na światło słoneczne można zaobserwować w obrębie odsłoniętej skóry karku u ludzi, którzy ze względów zawodowych przebywają przez długi czas na powietrzu (rolnicy, marynarze). Winę za proces posłonecznego starzenia się skóry przypisywano początkowo głównie promieniowaniu UVB. Obecnie uważa się, że istotną rolę odgrywają również promienie UVA, które oddziałują nie tylko na komórki naskórka, ale wnikają też głębiej, docierają do skóry właściwej, powodując niekontrolowane modyfikacje w naskórku i uszkadzają włókna w skórze właściwej oraz osłabiają mechanizmy odpornościowe.
Ochrona
Jak zabezpieczyć skórę przed negatywnym oddziaływaniem promieni słonecznych?
Należy unikać nadmiernego eksponowania skóry na promieniowanie słonecznei ograniczać przebywanie na słońcu. Dodatkowym przeciwskazaniem do opalania się jest doustna antykoncepcja hormonalna, nasilająca ryzyko powstawania trwałych przebarwień na skórze.
Przed promieniowaniem słonecznym można zabezpieczać się, wybierając ubrania nieodsłaniające dużych partii ciała. Jeśli będą uszyte z naturalnych tkanin – lnu, bawełny, jedwabiu – unikniemy przegrzania. Latem warto sięgnąć po kapelusz: osłoni wrażliwą skórę twarzy, a dobrze dobrany doda również uroku i elegancji. Bardzo ważne jest także zabezpieczanie oczu przed promieniowaniem UV – podczas słonecznych pór roku niezbędne są okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV.
Skórę skutecznie chronią przed promieniowaniem kosmetyki z wysokimi filtrami przeciwsłonecznymi (Intensywny Krem Nawilżający SPF20 IWOSTIN, Krem na dzień SPF 15 IWOSTIN Elixine, Balsam do ust SPF 30).
